Nhìn lại bầu trời quốc tế 7 tháng đầu năm 2006

Bắt đầu từ vấn đề gay gắt nhất, đó là tai họa do 4 cái xấu gây ra: Chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa cực đoan, chủ nghĩa ly khai và sự lợi dụng chiêu bài chống khủng bố để thực hiện ý đồ riêng. Những tai họa này đã đeo đẳng từ mấy năm nay nhất là từ sau sự kiện 11-9-2001 (tòa nhà tháp đôi ở New York (Hoa Kỳ) bị đánh sập).

Hậu quả của nó rất thảm khốc, hàng trăm thậm chí hàng ngàn người chết trong một tháng. Riêng tại Iraq, hàng tháng trung bình đã có 400 đến 500 người chết và bị thương.

Nguồn gốc thảm họa này từ đâu? Từ sự bất công trong xã hội; từ những tham vọng đen tối của chủ nghĩa cầm quyền nước lớn; từ những mâu thuẫn xã hội và tôn giáo; từ những chính sách sai lầm của thế lực cầm quyền… Muốn ngăn chặn nó không thể chỉ bằng quân sự mà phải có giải pháp từ gốc: xã hội, chính trị, đối nội, đối ngoại…

Vấn đề thứ hai đang làm thế giới bất an là tình hình Trung Đông, mà nổi lên là ở Lebanon, Iran, Iraq, lãnh thổ Palestine. Tháng 6, tháng 7 vừa qua là thời gian đẫm máu nhất. Tại đây đang tồn tại một loạt các mâu thuẫn: mâu thuẫn giữa chủ nghĩa Do Thái (được sự hỗ trợ của Hoa Kỳ) với nước A Rập; mâu thuẫn giữa Hoa Kỳ với phong trào độc lập dân tộc có màu sắc tôn giáo; mâu thuẫn trong nội bộ các nước A Rập, trong đó có phong trào giải phóng Palestine. Đây là những mâu thuẫn không dễ sớm giải quyết nếu các bên không tự kiềm chế và không ngăn chặn được bàn tay hiếu chiến của một số thế lực, nhất là từ Israel.

Vấn đề thứ ba là Hoa Kỳ đã lấy lý do chống khủng bố để can thiệp vào một số quốc gia, nhưng chính sách này đang bị sa lầy, bế tắc. Nay Hoa Kỳ đang chuyển sang sử dụng ”Chiến lược dân chủ mới” để lật đổ từ bên trong qua con đường chính trị, kinh tế, tôn giáo, nhân quyền – với tên gọi “Cách mạng sắc màu”. Gruzia (Georgia), Ukraine và vài nước Trung Á đang là nạn nhân của chiến lược này. Ở những nơi đây đang hình thành những xã hội mất ổn định và đang đấu tranh giữa hai khuynh hướng: hoặc đi theo Hoa Kỳ, hoặc đi theo con đường ổn định bảo toàn sự độc lập tự chủ và thực thi chính sách đối ngoại cân bằng.

Tóm lại, tình hình thế giới đang trải qua thời kỳ phức tạp, nay lại thêm vấn đề Bắc Triều Tiên thử tên lửa, vấn đề Lebanon đang bị Israel tấn công, làm cho tình hình đã nóng lại càng nóng thêm.

Tuy vậy, bộ mặt của thế giới không chỉ có một chiều nóng bỏng, chỉ có gây gió mà không gặt bão, chỉ có chiều gây rối mà không bị cản lại.

Trước hết là sự sa lầy bị động có tính chiến lược của thế lực cầm quyền ở Hoa Kỳ và một vài nước phương Tây mà điểm nổi bật là ở Iraq. Tại đây, vừa là cuộc chiến chống xâm lược, vừa là nội chiến. Hơn lúc nào hết, phong trào đòi rút quân khỏi Iraq đang là cơn sốt lan rộng ở nhiều nước và ngay ở Hoa Kỳ. Lại còn cơn phản kháng mới nổi lên: lời tố cáo hệ thống nhà tù của Hoa Kỳ đặt ở châu Âu và nhiều nơi khác đòi hệ thống đó phải được dẹp bỏ, kể cả nhà tù Guantanamo (trên đất Cuba). Tiếp đó là những tiếng nói mạnh mẽ đòi giải quyết vấn đề bán đảo Triều Tiên và vấn đề Iran bằng giải pháp đối thoại và hòa bình, không được dùng vũ lực và cấm vận. Từ những kết quả đó, có thể lý giải vì sao mà chính quyền Hoa Kỳ đã bị giảm sút uy tín nghiêm trọng, từ hơn 70% hồi tháng 9-2001, nay chỉ còn 34%.

Vấn đề thứ hai, một phong trào theo xu hướng “tả” đang nổi lên ở châu Mỹ Latin, trước mắt là ở 6 nước: Brazil, Argentina, Chile, Uruguay, Venezuela, Bolivia. Những quốc gia này đang xích lại gần nhau để bảo vệ độc lập của đất nước mình và giữ khoảng cách với Hoa Kỳ, giảm sự lệ thuộc vào cái gậy chỉ huy của Hoa Kỳ bấy lâu nay.

Các quốc gia này với chính sách tiến bộ mềm dẻo (không cực đoan) đang hướng theo con đường hợp lòng dân, hợp với xu thế đi lên của thời đại. Vấn đề đang đặt ra cho các nước này là cần tỉnh táo, khôn khéo để giữ cân bằng bước đi trong một môi trường rất phức tạp của khu vực Mỹ Latin.

Vấn đề thứ ba là sự xuất hiện của Hội đồng nhân quyền của Liên hiệp quốc với 47 ủy viên. Một xu hướng mới, xuất hiện từ quá trình đấu tranh bền bỉ của các nước tiến bộ, nhất là các nước đang phát triển. Hội đồng này đang phấn đấu có bước đi đúng hướng của công lý.

Điều thứ tư phải kể đến là khuynh hướng tập hợp lực lượng để làm đối trọng với Hoa Kỳ, việc hình thành và hoạt động tích cực của một số nước được tập hợp lại, mà trước hết là tổ chức hợp tác Thượng Hải gồm 6 quốc gia hội viên do Liên bang Nga và Trung Quốc làm nòng cốt, cùng với 4 quan sát viên: Indonesia, Pakistan, Mông Cổ và Iran. Đây là một hiện tượng nảy sinh trong cuộc đấu tranh giữa các thế lực, một bên là Hoa Kỳ, một bên là một số quốc gia muốn giữ tính độc lập tự chủ và bảo vệ con đường riêng của mình. Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SOC) mới kỷ niệm 5 năm thành lập, đang đề xướng phương châm hợp tác toàn diện, lâu dài, nhằm giữ thế cân bằng chiến lược giữa các nước lớn và tạo thế hình thành một trật tự thế giới mới: thế giới đa cực.

Rõ ràng thế giới đang có những nét mới và nó không phát triển theo một chiều, mà đan xen nhau, ràng buộc nhau, kìm chế nhau. Thế giới ngày nay cũng đặt ra cho các dân tộc và các chính phủ nhiệm vụ tạo nội lực mạnh và tạo sự đoàn kết quốc tế lành mạnh để đủ sức đáp ứng mọi biến cố và góp phần vào xu thế lớn của thế giới là hòa bình ổn định, hợp tác và phát triển.

(Vũ Hắc Bồng, ngày 26-7-2006)